تبلیغات
معماری - بازار
بازار

بارزترین نماد زندگی شهری و سکونت در زیست بوم های بزرگ ایران زمین، بازار است. بازار به مثابه ستون فقرات شهرهای ایرانی دانسته می شود که نبض حیات اقتصادی، اجتماعی (برگزاری جشن های ملی و مذهبی) و فرهنگی شهر را در خود جای داده و دروازه  های اصلی شهر را به یکدیگر متصل ساخته است؛ بدین ترتیب که بازارهای اصلی و دایمی در امتداد اصلی ترین محور شهری جای می گرفته و از دروازه شهر آغاز گشته و به مرکز شهر ختم می شده است.


بازار بیانگر هویت مکانی اجتماعی است که؛ علاوه بر آمد و شدهای آزادانه بر داد و ستد در زمینه های مختلف دلالت دارد. به دیگر سخن به دلیل هندسه خاص بازار و تعبیه عملکردهای متعدد در این مجموعه علاوه بر تامین خواسته ها و ملزومات بازرگانان، مبادلات فرهنگی اقوام و ملل مختلف، به عنوان عملکردی اجتماعی در این فضا و مکان نمود یافت است.
از چنین دریچه نگرشی بازار ایرانی؛ کلان فضای تبادل و تقابل فرهنگ ها به شمار می رود.
بازار از یاخته های خرد تجاری تشکیل یافته است که توسط فضاهایی سرپوشیده به یکدیگر وصل می شوند. اما در ورای آن، در برگیرنده عباراتی همچون؛ قدرت، اعتبار، سرنوشت، حرکت و حکومت می باشد. بنابراین هر حرکت و جنبش عظیمی در حیطه سیاسی و اجتماعی و در پی آن اصلاحات ساختاری در اساس حکومت از درون این مکان اجتماعی، تجاری نشات گرفته است.
 


به طور کلی بازار از 3 فضای اصلی تشکیل یافته است:
1- فضایی کاربردی برای فعالیت های تولیدی، بازرگانی و خدماتی (واحدهای خرد تجاری)
2- فضاهای عبوری برای مرتبط ساختن و همچنین مجزا نمودن واحدهای خدماتی، تولیدی و بازرگانی (فضایی برای گذر مشتریان) 
3- مکان هایی برای گردهمایی مردمان در لابه لای فضاهای متعدد بازار که به صورت سرباز، سرپوشیده و نیمه سرپوشیده هستند. (لازم به ذکر است در مجموعه های تجاری و مراکز خرید در دنیای مدرن خصوصا در ایران این فضا به دست فراموشی سپرده شده است و یا کمتر به آن پرداخته می شود، هرچند که گهگاه جانمایی مکانی تحت عنوان کافی شاپ و یا قراردادن چند نیمکت و صندلی در داخل و یا ورودی مجموعه های احداث شده هیچگاه تداعی کننده این مفهوم نخواهد بود.) 
از جمله خصوصیات کارکردی بازارهای سرپوشیده و دایمی فراهم نمودن مکانی مطلوب برای صاحبان اصناف و خریداران (کاربران) به جهت بهره گیری از عناصر معماری (محیطی خنک و مناسب برای تابستان های گرم و فضایی گرم و مطلوب در مواجه با زمستان های سرد) می باشد.

از نگاهی دیگر بازار شامل عناصر متعددی می باشد که عبارتند از:
1- راسته (اصلی ترین شریان بازار)
2- رسته (شریان فرعی)
3- دالان
4- سرا یا خان
5- تیم یا تیمچه
6- خانبار یا انبار
بهره گیری از چنین عناصرکارکردی و فضایی تاثیر به سزایی در ارایه خدمات از سوی اصناف و همچنین خلق محیطی پاسخده را در جهت جلب رضایت کاربران در پی دارد، به عنوان مثال در بازارهای سنتی ایران زمین هر راسته مختص یک صنف از اصناف متعدد بازار است و امکان مقایسه محصولی خاص تحت کیفیت و قیمت متفاوت را ایجاد می نماید.
بازارهای ایرانی با ویژگی های منحصر به فرد خود به عنوان یکی از بناها و فضاهای تاریخی در سراسر دنیا شناخته شده است.

لازم به ذکر است که؛ بازارهای سنتی ایران همیشه در کنار مجموعه ها و شریان های شهری و روستایی و همجوار با کاربری های عمومی نظیر گرمابه، مسجد، مدرسه و ... بنا می شده است، به عبارت دیگر بازار با سایر فضاهای شهری داری ارتباط ارگانیک و منسجم بوده است اما در پی وقوع نهضت ها و جنبش های مردمی و سیاسی همچون رنسانس و انقلاب صنعتی که بی تردید تاثیر به سزایی در معماری و شیوه جانمایی فضاها و کارکردهای شهری داشته است، ورود عنصری تحت عنوان خیابان و دسترسی سواره، تغییرات بنیادی در الگوی سکونتی و شهرنشینی به وجود آورده و به تدریج ارتباط این فضای اجتماعی با سایر کارکردها و فضاهای شهری گسیخته شده است.



منابع: 
1 «شکل گیری معماری در تجارب ایران و غرب»، فلامکی محمدمنصور؛ نویسنده، موسسه علمی و فرهنگی فضا، 1371
2 «پل بازارهای تبریز»، فخاری تهرانی فرهاد؛نویسنده،کنگره طرح احیای ربع رشیدی و فرهنگ و تمدن ایران عصر ایلخانی
3 « بازار ایرانی؛ کلان فضای تبادل و تقابل فرهنگ ها»، کبیر صابر محمد باقر؛ نویسنده، همایش بین المللی رویکرد فرهنگی به جغرافیا؛ جغرافیا بستری برای گفتگوی تمدن ها



تاریخ : جمعه 30 مهر 1389 | 05:17 ب.ظ | نویسنده : مهندس رامین حسین خانی | نظرات
.: Weblog Themes By SlideTheme :.